Η διαφθορά σύγχρονων δικτατορικών καθεστώτων και των ηγετών τους σε σύγκριση με τις αυθαιρεσίες των τριάκοντα

Τυραννία των τριάκοντα ήταν η φοβερή δικτατορία η οποία επιβλήθηκε στην Αθήνα αμέσως μετά την ήττα της στον Πελοποννησιακό πόλεμο και διήρκησε από τον Απρίλιο μέχρι τον Δεκέμβριο του 404 π.Χ. Οι τριάκοντα υποτίθεται ότι εκλέχθηκαν για να συντάξουν νέους νόμους και νέο πολίτευμα. Αντ' αυτού όμως ανέλαβαν οι ίδιοι την εξουσία κατά το δοκούν, διορίζοντας όπως τους συνέφερε στην Βουλή και τις άλλες αρχές. Όπως συνηθίζουν τα καθεστώτα αυτού του είδους, αρχικά επιχείρησαν να κρύψουν τις αληθινές τους διαθέσεις, λαμβάνοντας κάποια μέτρα κάθαρσης για την πόλη από τους συκοφάντες. Όταν όμως έλαβαν την στρατιωτική βοήθεια της Σπάρτης, η οποία έστειλε φρουρά και κατέλαβε την Ακρόπολη των Αθηνών, τότε οι Τριάκοντα φανέρωσαν το αληθινό τους πρόσωπο στρεφόμενοι, όχι εναντίον των ανήθικων, αλλά εναντίον εκείνων που έδιναν την εντύπωση ότι δεν πρόκειται να ανεχθούν την δικτατορία τους και είχαν μεγάλη υποστήριξη από το λαό. Επίσης, έδιωξαν το λαό στην επαρχία και επέτρεψαν την είσοδο στην πόλη μόνο στους 3000 που βρίσκονταν στη λίστα που είχε δημιουργηθεί. Σταδιακά, οι διώξεις και οι εκτελέσεις των δημοκρατικών πολιτών έγιναν αμέτρητες, ενώ, όποιος "τυχερός" προλάβαινε να διαφύγει, δημευόταν η περιουσία του.

Ηγέτες των τριάκοντα ήταν ο αδίστακτος Κριτίας και ο μετριοπαθής Θηραμένης. Στις δικτατορίες δύσκολα επιβιώνουν οι μετριοπαθείς και αυτοί που διαφωνούν με την ηγεσία. Πολύ γρήγορα, ο Θηραμένης είχε την ίδια τύχη με πολλούς άλλους πολίτες και, κατόπιν δίκης παρωδίας την οποία προκάλεσε ο Κριτίας, θανατώθηκε και ο ίδιος από το καθεστώς. Αν και προσπάθησε να σωθεί μέσω της ψήφου των βουλευτών, ο Κριτίας έδρασε για άλλη μια φορά αυθαίρετα, αφού έβαλε κάποιους άντρες οπλισμένους με μαχαίρια στα κιγκλιδώματα της Βουλής για να εκβιάσει τους βουλευτές. Βέβαια, και ο Κριτίας δεν γλίτωσε από το θάνατο. Σκοτώθηκε αργότερα στο Πειραιά όταν μάταια επιχείρησε να καταπνίξει την επανάσταση των εξόριστων δημοκρατικών πολιτών, οι οποίοι, με επικεφαλής τον Θρασύβουλο, ξεκίνησαν από την Θήβα και τα Μέγαρα και πέτυχαν την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Η τυραννία των τριάκοντα είχε ως αποτέλεσμα την θανάτωση 1.500 περίπου αθώων πολιτών και άλλες φρικαλεότητες σε διάστημα μόλις 8 μηνών. 

Στις 21 Απριλίου του 1967 και ενώ είχαν προκηρυχθεί εκλογές για τις 28 Μαΐου, επίορκοι αξιωματικοί του στρατού, υπό την φερόμενη ηγεσία του κινηματία Συνταγματάρχη Γεωργίου Παπαδόπουλου, και συμμετοχή του Ταξίαρχου Τεθωρακισμένων Στυλιανού Παττακού και του Συνταγματάρχη Νικόλαου Μακαρέζου, ομάδας αξιωματικών του στρατού ξηράς, καταλύοντας την Δημοκρατία και τους θεσμούς της χώρας και στρέφοντας τα όπλα κατά του ελληνικού λαού, κατέλαβαν την εξουσία με πραξικοπηματικό κίνημα, το οποίο οι ίδιοι ονόμαζαν «Εθνοσωτήριον Επανάστασιν» ή Επανάσταση της 21ης Απριλίου. Το πρωί της 21ης Απρίλη οι κάτοικοι της Αθήνας αντίκρισαν ένα σκηνικό πραγματικού τρόμου. Τανκς, στρατιωτικά οχήματα και περιπολίες στρατιωτικών στους δρόμους δεν άφηναν αμφιβολία ότι η νύχτα που πέρασε είχε δημιουργήσει στη χώρα τη στρατιωτική δικτατορία. Το ραδιόφωνο από πολύ νωρίς μετέδιδε στρατιωτικά εμβατήρια και συνθήματα, που έκαναν λόγο για κάποια επανάσταση, η οποία είχε κυριαρχήσει στα πολιτικά πράγματα. Στις 6.30 π.μ. μεταδόθηκε ανώνυμη ανακοίνωση, στην οποία αναφερόταν ότι «λόγω της εκρύθμου καταστάσεως από του μεσονυκτίου ο στρατός ανέλαβε την διακυβέρνησιν της χώρας». Λίγο αργότερα μεταδόθηκε και βασιλικό διάταγμα, με το οποίο αναστέλλονταν άρθρα του Συντάγματος περί ατομικών δικαιωμάτων και ελευθεριών. Τέλος, μεταδόθηκαν ανακοινώσεις για απαγόρευση κυκλοφορίας οχημάτων και πολιτών στους δρόμους της Αθήνας, ανάληψης χρημάτων από τις τράπεζες, για διακοπή των μαθημάτων στα σχολεία, για κλείσιμο του χρηματιστηρίου. Γρήγορα, οι πραξικοπηματίες κατέλαβαν το Πεντάγωνο, βασικά υπουργεία και υπηρεσίες, τις τηλεπικοινωνίες και τους ραδιοσταθμούς. Επίσης συνέλαβαν το νόμιμο πρωθυπουργό Π. Κανελλόπουλο, υπουργούς, πολιτικούς ηγέτες, απλούς πολίτες και - κυρίως - κομμουνιστές και αριστερούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, αποτελεί η σύλληψη και εξορία του Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος ενέπνευσε τους επαναστάτες και βρήκε πολλούς υποστηρικτές. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, μέχρι τις 30 Απρίλη είχαν συλληφθεί 8.270 άνδρες και γυναίκες, από τους οποίους οι 6.118 εκτοπίστηκαν στη Γυάρο. Σύμφωνα, όμως, με τους υπολογισμούς των πολιτικών κομμάτων και των ξένων δημοσιογράφων, οι συλλήψεις έφτασαν τις 10.000 με 12.000. Αυτούς που συνέλαβε η αστυνομία της Αθήνας τους μετέφεραν στην αρχή, για μερικές μέρες, στον Ιππόδρομο του Φαλήρου. Όσους συνέλαβε η αστυνομία Πειραιά τους μετέφεραν στο Στάδιο Καραϊσκάκη, ενώ οι συλληφθέντες από τα προάστια μεταφέρθηκαν στο γήπεδο της ΑΕΚ στη Νέα Φιλαδέλφεια. 

Ένα βασικό χαρακτηριστικό των οργανωτών του πραξικοπήματος ήταν πως όλοι τους ανήκαν ή είχαν στενές σχέσεις με την Κρατική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΚΥΠ). Από τους 24 κατηγορούμενους που δικάστηκαν μετά τη μεταπολίτευση ως αίτιοι για το πραξικόπημα, οι περισσότεροι είχαν θητεύσει στην ΚΥΠ ή στο Β` Γραφείο Πληροφοριών του Στρατού που είναι άμεσα συνδεδεμένο με την ΚΥΠ, η οποία επίσης ήταν συνδεδεμένη με τη CIA, που σημαίνει ότι στο πραξικόπημα είχαν αναμειχθεί και οι Αμερικάνοι.

Η διαφθορά της κυβέρνησης των τριάκοντα τύραννων και της χούντας έχει πολλές ομοιότητες. Χρησιμοποιείται η βία και ο εκφοβισμός μέσω όπλων και γίνεται χρήση αθέμιτων μέσων για την διατήρηση της διεφθαρμένης εξουσίας. Υπάρχουν απαγορεύσεις ελευθεριών και δικαιωμάτων (απαγόρευση του λαού να μπει στην Αθήνα από τους τριάκοντα και απαγόρευση κυκλοφορίας , ανάληψη χρημάτων, πολυατομικών συγκεντρώσεων και έκφραση γνώμης και ελεύθερου λόγου από τους δικτάτορες ). Επίσης διακρίνουμε την κατάχρηση πόρων στις δημόσιες υπηρεσίες και αδικαιολόγητες συλλήψεις πολιτών που έχουν απήχηση στον λαό και επισκοπούν στην κατάλυση της δικτατορίας.

Και μια ακόμα περίπτωση...

Ο Φουλχένσιο Μπατίστα (1901-1973) υπήρξε Κουβανός στρατηγός, Πρόεδρος και δικτάτορας με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Υπήρξε ηγέτης της Κούβας κατά τα διαστήματα 1933-1944 και 1952-1959, οπότε και τελικά ανατράπηκε ως αποτέλεσμα της επικράτησης της Κουβανικής Επανάστασης. Το 1933, ως λοχίας έχοντας ήδη μεγάλη επιρροή σε μερίδα στρατιωτών, συμμετείχε στην λεγόμενη «επανάσταση των λοχιών», μια πραξικοπηματική ενέργεια, που σε συνεργασία με τον Αμερικανό πρέσβη της Κούβας, συντέλεσε στην κατάλυση του πολιτεύματος της χώρας. Τελικά νέος πρόεδρος ανακηρύχθηκε ο Ραμόν Γκραού Σαν Μαρτίν και αρχηγός του στρατεύματος ο ίδιος ο Μπατίστα που προάχθηκε σε συνταγματάρχη. Στην πραγματικότητα όμως ο πραγματικός ηγέτης της χώρας ήταν ο Μπατίστα, ενώ μια σειρά από προέδρους που ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια δεν είχε ουσιαστικές αρμοδιότητες. Κατέβηκε ως υποψήφιος στις εκλογές του 1940 και αναδείχθηκε νικητής. Διετέλεσε έτσι και "ηγέτης" για την επόμενη τετραετία ως επικεφαλής ενός συνασπισμού κομμάτων...

Αν και ο Μπατίστα ήταν καπιταλιστής και θαυμαστής της πολιτικής των Η.Π.Α., υποστηρίχθηκε επίσης και από το Κομμουνιστικό Κόμμα Κούβας, που εκείνη την εποχή είχε μικρή απήχηση στη χώρα. Στις 10 Μαρτίου 1952, 3 μήνες μετά τις τελευταίες εκλογές, ο Μπατίστα με την υποστήριξη του στρατού κατέλυσε το πολίτευμα, θεωρώντας τις εκλογές άκυρες και ανακηρύχθηκε ο ίδιος «προσωρινός πρόεδρος». Αμέσως μετά οι Η.Π.Α. έσπευσαν και αναγνώρισαν το καθεστώς.

Η δεύτερη περίοδος της ηγεσίας Μπατίστα δεν είχε στοιχεία προόδου, αλλά υπήρξε έντονη η επιθυμία του να αποκτήσει την εύνοια των εύπορων κοινωνικών στρωμάτων. Στην Αβάνα ο τζόγος ανθούσε, και όπως εικάζεται έγιναν και οικονομικές συμφωνίες μεταξύ του Μπατίστα και Αμερικανών-προσωπικοτήτων του οργανωμένου εγκλήματος (μαφία).

Μέχρι την άνοιξη του 1958 οι Η.Π.Α. ενίσχυαν το καθεστώς Μπατίστα με οπλισμό τελευταίας τεχνολογίας προκειμένου να αντιμετωπίσει πιθανή επαναστατική κίνηση. Τον Μάρτιο, όμως, του ίδιου έτους μετά από σοβαρές συμπλοκές με αντικαθεστωτικούς κύκλους ο Αμερικανός πρόεδρος Ντουάιτ Αϊζενχάουερ συνέστησε στον Μπατίστα να προκηρύξει εκλογές. Οι εκλογές πραγματοποιήθηκαν, όμως η αποχή ήταν σχεδόν καθολική, που έφτανε το 98% στο Σαντιάγο ντε Κούβα. Την 1η Ιανουαρίου 1959, καθώς οι επαναστατικές δυνάμεις του Φιντέλ Κάστρο προήλαυναν, μετά τη νίκη τους στην Σάντα Κλάρα, προς την Αβάνα, ο Μπατίστα διέφυγε αεροπορικώς από τη χώρα. Εικάζεται ότι εκτός από τους προσωπικούς υποστηρικτές του, στο αεροπλάνο στοιβάχτηκαν έργα τέχνης και μετρητά συνολικής αξίας 700 εκατομμυρίων δολαρίων Η.Π.Α.

Διακρίνουμε αρκετές ομοιότητες στον τρόπο διακυβέρνησης της δικτατορίας της Κούβας και των Τριάκοντα Τυράννων. Και ο Μπατίστα αλλά και οι τύραννοι παρέμειναν στην εξουσία χρησιμοποιώντας βία, αλλά πήραν και επίσημα την ηγεσία μέσω εκλογών ή μέσω απόφασης ανώτερων αρχηγών (Σπαρτιάτες). Ακόμα, διακρίνουμε πως γίνεται διάκριση ανάμεσα στο λαό και την υψηλή κοινωνική τάξη, αφού και τα δύο καθεστώτα στηρίζονταν σε αυτήν (οι Τριάκοντα στους 3000 που ήταν στη λίστα και ο Μπατίστα στην εύνοια των εύπορων). Επίσης, και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει στρατιωτική βοήθεια από ισχυρότερους παράγοντες (Η.Π.Α., Σπαρτιάτες) και συχνά γίνονται αθέμιτες χρηματικές συναλλαγές για εξυπηρέτηση συμφερόντων. 

Στον σημερινό πολιτικό βίο η διαφθορά υπονομεύει τη δημοκρατία και την καλή και σωστή διακυβέρνηση. Ακόμα περιφρονούνται ή και υπονομεύονται επίσημες διαδικασίες. Η έμμεση "δωροδοκία" στις εκλογές και στα νομοθετικά κέντρα μειώνει την υπευθυνότητα και διαστρεβλώνει την αντιπροσώπευση στην πολιτική πορεία. Η διαφθορά στο δικαστικό σύστημα δε συμβαδίζει με ένα κράτος δικαίου και οι αυθαιρεσίες στη δημόσια διοίκηση οδηγούν στην άδικη και άνιση παροχή υπηρεσιών. 

Γενικότερα, η διαφθορά διαβρώνει τη θεσμική ικανότητα της κυβέρνησης, καθώς οι διαδικασίες της δεν λαμβάνονται υπόψη, οι πόροι μειώνονται σταδιακά, και τα δημόσια κτήματα σταδιακά αγοράζονται από κάποιους καθώς πωλούνται... Συγχρόνως, η δωροδοκία υπονομεύει τη νομιμότητα της κυβέρνησης και των δημοκρατικών αξιών, όπως είναι η εμπιστοσύνη και η ανοχή. Μέσα από τις σημερινές ενδείξεις διαφθοράς των πολιτικών, βλέπουμε τη διαχρονικότητα αυτού του φαινομένου, γεγονός που εμάς τους νέους μας απελπίζει αφάνταστα.

Κολάρος Κωνσταντίνος & Ιατρόπουλος Νίκος